ATHARI ZA SAYANSI NA TEKINOLOJIA KATIKA FASIHI KIFANI NA KIMAUDHUI

SAYANSI NA TEKINOLOJIA KATIKA FASIHI (FANI NA MAUDHUI)

IKISRI

Teknolojia imebadilisha jinsi tunavyoona, kufasiri na hata kuandika fasihi, kwa kujenga uwezo wa kila mtu kuandika, kupitia mitandao ya kijamii, hakiki, na kublogi, na imekuwa bora zaidi. Teknolojia ina, na itaendelea kuathiri fasihi kwa wingi kwa njia tofauti. Kabla ya watu kupata kompyuta, kompyuta za mkononi, simu mahiri, na visoma-elektroniki, wangelazimika kupata maarifa na usomaji wao kutoka kwa taasisi ya elimu kama vile vyuo, shule, burudani, matambiko, mazishi au njia nyingine za kizamani. Kwa sasa ni mawasiliano ya kidijitali ambayo imepiga hatua katika kila maisha ya mwanadamu. Mbinu zinazoleta uchovu za kuwasilishia hadhira usiku kucha zimebadilika juu ya utandawazi wa sayansi na tekinolojia. Linalofanywa kufikisha ujumbe kwa hadhira sasa ni kukaa nyumbani kunasa video au rikodi sauti yako ya kikomedia, kimchezo, kimaandishi, nk na kutuma kwa mitandao ya kijamii kama vile tiktok, youtube, fesibuku, whatsap, instagramu, twitter, nk. Uwasilishaji huu umezuka juu ya sayansi na tekinolojia badala ya zile za kijadi zenye kuchosha kwa kuzunguka jamii nzima. Badala ya kufanya kazi hii yote, sasa ni kuandika kile angetaka kuzungumza na watu, bonyeza kitufe cha kushiriki, na kutuma kwa watu tofauti kupitia mitandao ya kijamii. Inaanza kuenea kama moto wa nyikani kote ulimwenguni. Kila mtu anaweza kufikia mawazo, maoni na hisia za mwandishi papo hapo.

Teknolojia imebadilisha jinsi tunavyoona, kufasiri na hata kuandika fasihi, kwa kujenga uwezo wa kila mtu kuandika, kupitia mitandao ya kijamii, hakiki, na kublogi, na imekuwa bora zaidi. Teknolojia ina, na itaendelea kuathiri fasihi kwa wingi kwa njia tofauti

Williady, (2015), Fasihi ni tawi mojawapo la sanaa linalotumia lugha kuwasilisha ujumbe Kwa mdomo au wa maandishi. Kulingana na maelezo haya yanaleta maana kwamba fasihi ni mojawapo wa sanaa ambayo hutumia lugha kama nyenzo kuu na kwa njia ya ufundi.

Wamitila(2004), Fasihi ni Sanaa inayotumia lugha inayojishughulisha na binadamu pamoja na maisha yake na huathiri, hugusa na huacha athari fulani na hupatikana katika umbo ambalo linatambuliwa na jamii fulani

Mulokozi (2017; 6) Anasema kuwa fasihi ni Sanaa ya lugha yenye ubunifu inayojaribu kusawili vipengele vya maisha, mahusiano, mazingira na hisia za watu katika muktadha fulanI.

Kulingana na fasili za wataalamu hao, Fasihi ni Sanaa inayotumia lugha na ubunifu kuwasilisha ujumbe Fulani wenye uhalisia au kidhahania.

Kuna aina kuu mbili katika fasihi yaani fasihi andishi na fasihi simulizi.

Wataalamu mbalimbali wamefasili maana ya fasihi simulizi katika mitazamo tofauti tofauti kama ifuatavyo-;

Balisdya, (1983) Fasihi simulizi ni aina ya fasihi ambayo hutumia mdomo katika kuumbwa ,kuwasilishwa na kusambazwa kwa wasikilizaji na watumiaji wake.

Msokile, M (1992). Fasihi simulizi ni kazi ya sanaa inayotumia lugha .Kazi hii huhifadhiwa kwa kichwa na kusambazwa kwa njia ya masimulizi ya mdomo ,hurithishwa kizazi hadi kizazi.

Fasihi simulizi ni sanaa inayotumia lugha ya  mazungumzo ya ana kwa ana ,sauti na vitendo na njia zote za mawasiliano  kufikisha ujumbe kwa jamii.

Fasihi andishi ni Sanaa inayotumia lugha kuwasilisha ujumbe kwa hadhira kwa njia ya maandishi. Fasihi andishi inaweza kuwasilishwa kupitia mashairi, riwaya na tamthilia. 

Fasihi haiwezi kutenganishwa na utamaduni wa maisha ya watu. Ili kuelewa fasihi ya Kiswahili lazima uelewe lugha ya Kiswahili pamoja na utamaduni wa waswahili wenyewe.  Maendeleo ya binadamu ni maendeleo ya fasihi. Basi ukuaji wa tekinolojia huendana moja kwa moja na fasihi. Hivyo basi katika Makala hii tunaangalia namna fasihi imeathiriwa na maendeleo ya sayansi na tekinolojia kifani na kmaudhui.

Ni jambo lisilopingika wala kutupiliwa mbali kuwa fasihi ni tekinolojia yenyewe. Hii ni kwasababu fasihi yenyewe ni binadamu na yanayomzunguka, tekinolojia hutokea kutokana na binadamu. Hivyo sayansi na tekinolojia ni ndugu zake fasihi bila upinzani wowote.

Katika Kuunganisha fasihi na sayansi, Mwanakemia Jay Labinger anasimulia safari yake ya kibinafsi ya kuanza kutoka kwa shauku kubwa katika sayansi na fasihi (ambayo anaiita wito wake na wito mtawalia) hadi imani yake inayokua kwamba kuna uhusiano mkubwa kati ya hizo mbili kupitia sitiari, mlinganisho, na hata mfano wa uhusiano wa ubongo.

Katika muda wote, nia yake ya kuzingatia mawazo mbalimbali huangazia maandishi kwani anaonyesha jinsi tafsiri za ukarimu zinaweza kusababisha mafanikio sio tu katika uzoefu wake lakini katika mipaka ya nyanja zote mbili. Maelezo mapana ya kihistoria kwa ujio wake mwenyewe katika kufasiri matini za fasihi na kisayansi, anaigiza na kuonyesha jinsi miunganisho hii inavyojitokeza. Inapendekezwa sana kwa wahakiki wa fasihi, wanasayansi, na yeyote anayependa uhusiano wa taaluma mbalimbali.” N. Katherine Hayles, Profesa Mashuhuri wa Utafiti wa Kiingereza katika UCLA na mwandishi wa Postprint: Vitabu na Kuwa Computation

Tekinolojia ni nini?.

Neno teknolojia lina mzizi wake katika neno la Kigiriki techne, linamaanisha ufundi au kutengeneza. Fasihi kuwa uumbaji, au kufanya kitu kipya, ina uhusiano mkubwa na teknolojia. Sehemu ya baadaye ya neno, ology inamaanisha, mazungumzo ya kiakili au mfumo. Neno teknolojia ilionekana kwanza. Hata kwa Martin Heidegger, teknolojia ni aina ya fahamu.

Ni dhahiri kwamba teknolojia ni somo la fasihi. Chaucer kwa waandishi wa Post-Modernist walionyesha teknolojia katika aina mbalimbali katika fasihi. Waandishi hawa walionyesha teknolojia kama mada yao na hiyo hiyo ilionyeshwa kama huduma ya mabadiliko kwa wanadamu.

Sayansi ni maarifa yanayopatikana kwa kufanya vitendo, kutazama na kujaribu kweli ambazo zimebainishwa.

Sayansi na tekinolojia inaweza kurejelea sayansi ya biashara, biashara ya mfumo ambao huunda na kupanga maarifa katika mfumo wa maelezo na utabiri juu ya maumbile na ulimwengu.

Sayansi na tekinolojia ni mambo mawili ambayo hayatenganishwi. Historia inasema nchi zote ambazo zimekua ni kwa ajili ya sayansi na tekinolojia. Tunatumia tekinolojia katika maisha yetu ya kila siku kwamfano nyumba, mwanga, mawasiliano, elimu, biashara, nk. Halikadhalika tunaitumia tekinolojia katika matumizi yetu ya kawaida, kupika, kutembea, kuwasilaiana na mambo mengine Zaidi.

Tunapozungumzia Sayansi na tekinolojia tunamaanisha maendeleo ya kila siku. Tunapozungumzia sayansi na tekinolojia namna vinavyoathiri fasihi kifani na kimaudhui huwa tunalenga kutambua namna ujumbe unaowasilishwa kwa hadhira na mbinu zinazotumiwa kuwasilisha ujumbe huo zimebadilisha fasihi ya sasa tukilinganisha na ya zamani.

Fani na maudhui ndio msingi wa fasihi. Kazi yeyote ya fasihi hukamilishwa kwa mambo mwili ya msingi ambayo hushirikiana na kukamilishana katika kuijenga na kuipa mwonekano wake.

Fani ni ule ufundi anaoutumia msanii kuwasilisha ujumbe wake aliokusudia kwa hadhira.  vipengele vya fani ni kama vile wahusika, mitindo, muundo, mandhari, matumizi ya lugha, kufaulu na kutokufaulu kifani.

Maudhui ni jumla ya mawazo yote yanayozungumzwa pamoja na mtazamo wa mwandishi juu ya mawazo hayo. Maudhui hujumuisha mawazo pamoja na mafunzo mbalimbali yaliyomsukuma msanii hadi akatunga na kusanii kazi fulani ya kifasihi. Vipengele vya maudhui ni pamoja na dhamira, migogoro, falsafa ujumbe na msimamo.

Hivyobasi, kama pande mbili za sarafu ambazo moja ikitengwa nyingine haina maana, tutarejelea sayansi na tekinolojia kwa kuangalia namna ambayo imeathiri fani na maudhui katika fasihi ya kisasa.

Kama anavyobainisha Mabeya (2009), tayari lugha ya Kiswahili imepiga hatua muhimu katika ulingo wa teknolojia huku matumizi yake yakishuhudiwa katika mitambo ya benki (ATM), kampuni za simu na kampuni za huduma za kompyuta kama Microsoft East Africa, Linux, Google.

SAYANSI, TEKNOLOJIA NA FASIHI

Athari za kimaadili za sayansi na teknolojia zinazopatikana katika fasihi ni tofauti na mara nyingi huwa wazi na pia wazi mno.

Uchunguzi wa mwanzo unaweza kujumuisha mada zifuatazo zisizo kamili: Maudhui ya masimulizi yanayofanya tathmini ya sayansi na teknolojia; mazungumzo, uandishi, uchapishaji, na mawasiliano ya kielektroniki kama teknolojia inayohusisha miktadha fulani ya kitamaduni; na nadharia za kisayansi, majaribio, na mazoea kama athari za kitamaduni za kijamii kwenye fasihi. (Tathmini ya mikakati ya kimtindo na balagha ya sayansi na teknolojia, ilhali pia inahusiana, inashughulikiwa katika ingizo tofauti.)

Wasomi katika taaluma za jadi mara nyingi wamegusia mada hizi, lakini ni katika miaka ya 1970 tu nyanja za taaluma tofauti – historia ya kitabu. , masomo ya sayansi na teknolojia, masomo ya fasihi na sayansi, na masomo ya kitamaduni—yanaanza kutilia maanani mambo hayo kwa kina. Kufuatilia vipengele vya kimaadili vya sayansi, teknolojia na fasihi kunahitaji kuchunguzwa kwa mazungumzo, uandishi, uchapishaji na mawasiliano ya kielektroniki kama teknolojia inavyokuzwa katika miktadha ya kitamaduni; kusoma nadharia za kisayansi, majaribio, na mazoea kama athari za kitamaduni kwenye fasihi; kutathmini mikakati ya kimtindo na masimulizi katika mazungumzo ya kisayansi, ikijumuisha historia na falsafa za sayansi, na kufafanua jinsi kazi za fasihi na nadharia zinavyotafsiri na kupanga upya sayansi na teknolojia kama juhudi za binadamu.

Wasomi katika taaluma za kitamaduni wamegusia mada hizi kwa miaka mingi, lakini ni tangu mwishoni mwa miaka ya 1970 wana nyanja tofauti za taaluma-historia ya kitabu, masomo ya sayansi na teknolojia (STS), masomo ya fasihi na sayansi, na masomo ya kitamaduni-yalifanikiwa kuzingatia juu ya wasiwasi kama huo.

HISTORIA FUPI KUHUSU SAYANSI NA TEKNOLOJIA

Uwakilishi wa kitamaduni wa Ulaya wa sayansi na teknolojia unaoibua matatizo ya kimaadili huonekana katika ushairi na tamthilia na wa kimaadili.

Hadithi za Kigiriki na Kirumi zinaeleza kwamba Prometheus aliumba wanadamu kwa idhini ya Athena na kuiba moto kwa wanadamu kutoka kwa Zeus, vitendo ambavyo vilichochea tabia ya John Ferguson ya Prometheus kama mvumbuzi mkuu na mdanganyifu ambaye akili yake ya uasi huwasaidia wanadamu kuwa juu ya wanyama.

Prometheus Bound wa karne ya tano wa Aeschylus anadai kwamba Zeus alikasirishwa na mafanikio ya binadamu na wizi wa Prometheus, akamwadhibu yule wa pili kwa kumfunga kwenye mwamba. Theogony ya Hesiod (c.700 b.c.e.) inabainisha kwamba kaka ya Prometheus Epimetheus alimuoa Pandora mrembo, ambaye aliumbwa kama adhabu na Zeus. Pandora anafungua chombo, akitoa maafa mengi juu ya ubinadamu; hata hivyo udadisi wake unazuia maendeleo ya binadamu badala ya kuhimiza uvumbuzi.

Masimulizi ya Biblia yanayohusisha mambo ya kimaadili ya sayansi na teknolojia yanaonyeshwa katika Mwanzo 6, ambayo inaeleza kuhusu ujenzi wa safina na Noa, chini ya mwongozo wa Mungu, ili kulinda wanyama pamoja na familia ya Noa kutokana na gharika. Mwanzo 11, katika hadithi ya Mnara wa Babeli, inasimulia jinsi watu walivyojenga mnara na jiji, na hivyo kumfanya Mungu kuumba lugha mbalimbali ili kulazimisha mafanikio ya mwanadamu.

Maandishi haya ya kitamaduni na ya Kibiblia yanawakilisha miradi ya kisayansi na kiufundi kama kuimarisha maisha ya mwanadamu katika harakati za kumwamini Mungu.

Hadithi za tahadhari za kisasa kuhusu Faust na Mwanafunzi wa Mchawi huzingatia zaidi hatari za kuingilia kati kwa binadamu na sayansi na teknolojia.

Kitabu cha Faust Chapbook cha mwaka 1587 kinamtaja Dk. Faust kuwa ni gwiji wa sayansi na uchawi ambaye anamwazia Ibilisi na kuingia naye mapatano: Ibilisi anaahidi kumtumikia Faust na badala yake daktari anaitoa nafsi yake na kuiacha imani yake ya Kikristo. Faust anasherehekewa kwa uwezo wake wa kupiga nyota lakini anazidi kuwa mpotovu.

Kutofaa kwa malengo na vitendo vya Faust kumehimiza maandishi mengi ya fasihi ya Uropa, ikijumuisha mikasa, masimulizi, na ushairi wa Christopher Marlowe, Johann Wolfgang von Goethe, Heinrich Heine, Paul Valéry, na Thomas Mann, na kazi kadhaa za muziki za Hector. Berlioz, Charles Gounod, na Franz Liszt. Shairi la Goethe la 1779 “Mwanafunzi wa Mchawi” (“Der Zauberlehrling”) lililofasiriwa kupitia wimbo wa sauti wa Paul Dukas “L’apprenti socier” (1897) lilitumika kama chanzo cha sehemu ya filamu ya Walt Disney’s Fantasia ambamo Mickey Sorroom brcers’s Mickey Mouse aliazima. na kusababisha fujo kabla hajaitwa kuwajibika kwa fujo.

Hadithi hizi zinapendekeza kwamba hamu ya mwanadamu kujua zaidi kuhusu ulimwengu na kudhibiti maumbile inaweza kuwa ya ubinafsi.

Masimulizi hayo yanafikiria jinsi jitihada zinazochochewa na matamanio yaliyokithiri bila shaka zinavyosababisha maafa. Hitilafu katika itifaki ya kompyuta inajulikana sana kwa neno hali ya mwanafunzi wa mchawi, kama inavyofafanuliwa katika idadi ya tovuti zilizounganishwa na injini ya utafutaji ya Google.

JINSI TEKNOLOJIA INAVYOENDELEA KUBADILISHA FASIHI NA ULIMWENGU

Mbinu za kuandika kwenye mawe, kuhamisha na kuchapisha karatasi, na “pony express” sasa ni njia ya zamani na hakuna sababu ya watu kuona haja ya kurejea njia hizo za kizamani. Pia katika utamaduni wa kiafrika, njia za kuwasilisha ujumbe zilikuwa ngumu kwamfano wazee kukusanya watoto nyakati za jioni baada ya chajio na kuanza kuwasimulia hadithi, ngano na mashairi kwa njia ya midomo. Lakini kwa ajili ya sayansi na tekinolojia sasa, fasihi inahifadhiwa katika vyombo tofauti vya kitekinolojia kama vile tepu rikodi, kadi za kumbukumbu, kompyuta, simu, injini za google nk. Teknolojia imebadilisha jinsi tunavyoona, kufasiri na hata kuandika fasihi, kwa kujenga uwezo wa kila mtu kuandika, kupitia mitandao ya kijamii, hakiki, na kublogi, na imekuwa bora zaidi.

Teknolojia ina, na itaendelea kuathiri fasihi kwa wingi wa njia tofauti. Kabla ya watu kupata kompyuta, kompyuta za mkononi, simu mahiri, na visoma-elektroniki, wangelazimika kupata maarifa na usomaji wao kutoka kwa taasisi ya elimu kama vile vyuo, shule, burudani, matambiko, mazishi au njianyingine za kizamani. Kwa sasa ni mawasiliano ya kidijitali ambayo imepiga hatua katika kila maisha ya mwanadamu.

Mbinu zinazoleta uchovu za kuwasilishia hadhira usiku kucha zimebadilika juu ya utandawazi wa sayansi na tekinolojia. Linalofanywa kufikisha ujumbe kwa hadhira sasa ni kukaa nyumbani kunasa video au rikodi yako ya sauti kikomedia, kimchezo, kimaandishi, nk na kutuma kwa mitandao ya kijamii kama vile tiktok, youtube, fesibuku, whatsap, instagramu, twitter, nk.

Hii ni njia ya uwasilishaji ambayo imezuka juu ya sayansi na tekinolojia badala ya zile za kijadi zenye kuchosha kwa kuzunguka jamii nzima. Badala ya kufanya kazi hii yote inayotumia wakati mwingi, inayochosha, mwandishi anachopaswa kufanya ni kuandika kile anachotaka kuzungumzwa na watu, bonyeza kitufe cha kushiriki, na kutuma kwa watu tofauti kupitia mitandao ya kijamii. Inaanza kuenea kama moto wa nyikani kote ulimwenguni. Kila mtu anaweza kufikia mawazo, maoni na hisia za mwandishi papo hapo.

Fasihi ya sasa yenye kutumia sayansi na tekinolojia kimaudhui imebadilika kwasababu jumbe zinazowasilishwa sasa ni tofauti na za kijadi, mfano mziki wa kisasa takriban asilimia tisini (90%) unatoa ujumbe wa kimapenzi kwamfano nyimbo za wasanii maarufu kama vile Eddy Kenzo, Sheeba Karungi maarufu kama Queen Sheebah amejulikana kwa nyimbo zake za kimapenzi zikiwemo (baby nkwata Bulungi-kwa maana mpenzi wangu nishike vizuri, Nkutuse-kwa maana umenifika, Nakyuka-kwa maana juu ya upendo wako nilibadilika, Wankoona-kwa maana mpenzi wangu ni kama juisi na sukari). Nyimbo zinazopendwa na watu wengi siku hizi ni zile zenye upendo na usasa badala nyimbo za kale ambazo zingebeba maudhui ya kufunzwa maadili, heshima, utii wa mungu na tabia na tamaduni za jamii husika. Hivyo basi sayansi na tekinolojia ya kisasa imebadilisha maudhui katika kazi za kifashi.

Umoja na ushirikiano umekuwa rahisi kwa jamii za kisasa juu ya sayansi na tekinolojia ukilinganisha na fasihi za jadi ambapo watu lilikuwa haliwezekani kukusanya kitongoji kizima lakini kwa sasa ni jambo rahisi sana. Teknolojia inawaleta watu pamoja kwa namna fulani, hasa wakati mwandishi anaweza kuchapisha aya fupi juu ya ulimwengu kwenye mtandao wa kijamii kama vile mtandao wa fesibuku, whtsap, tiktok, youtube twitter, linkedin au blogi mahali fulani. Teknolojia inaruhusu kuridhika kwa wanadamu kwa vile haichoshi kama njia za kizamani, chanzo cha utulivu kwa wale ambao hushikilia hisia ndani na kupata urahisi wa kueleza kwa maandishi, Mwokozi kwa wale walio na huzuni au hasira au wale wanaohitaji tu upendo. Inawapa wengine fursa ya kufikia na kunyoosha mkono wa usaidizi kwa wale wanaohitaji. Teknolojia ya kielektroniki inaleta watu karibu na karibu zaidi wapende wasipende.

Mary K. Prattis kutoka PCworld.com anaamini kwamba teknolojia inabadilisha fasihi na sisi pia. Anasema “Ni kutokana na teknolojia ya leo na ya kesho kwamba uandishi kama aina ya sanaa unabadilika. Ingawa maneno (yaliyomo, katika mazungumzo ya kisasa ya teknolojia) bado ni msingi wa fasihi, njia za kiubunifu ambazo kwazo zimekusanywa ili kuendana na miundo ya kidijitali ya leo zinaweza kuwa na athari kubwa kwa mandhari ya kesho ya fasihi. Iwapo aina yoyote kati ya hizi mpya itadumu ni udhanifu wa mtu yeyote lakini kuwepo kwao bado ni chanya katika mazingira ya kifasihi.

ATHARI ZA SAYANSI NA TEKINOLOJIA KATIKA FASIHI

Mhakiki maarufu wa Victoria Matthew Arnold aliandika insha yenye kichwa ‘Fasihi na Sayansi’. Insha hiyo ilizungumzia uhusiano kati ya fasihi na sayansi. Kulingana na Arnold, “fasihi ndiyo msingi wa ‘kujijua sisi wenyewe na ulimwengu’, na sayansi ‘ni jambo moja tu kutazama fasihi.

Ina maana kwamba sayansi ni sehemu tu ya fasihi. Waandishi wengi wa zamani wameandika juu ya uhusiano wa fasihi na sayansi kama vile D.H. Lawrence, mwandishi mashuhuri wa riwaya alilinganisha fasihi na taaluma zingine kama sayansi, matibabu na falsafa. Kulingana naye, sayansi humchunguza mwanadamu katika umbo lake la sehemu, ilhali fasihi humchunguza mwanadamu katika umbo lake kamili.

Bila kujali sayansi na teknolojia ziliathiri pakubwa uzalishaji na upokeaji wa fasihi. Teknolojia ni mhusika mkuu katika uhusiano huu. Kuna hofu kubwa kuchukua athari pana ya teknolojia kwenye fasihi andishi. Swali linaulizwa, kwa nini tuendelee na aina ya sasa ya fasihi. Ushawishi unaokua kwa kasi wa teknolojia umebadilisha njia tunayoishi na kufikiria. Maisha ya kitamaduni, kijamii na kiuchumi ya mwanadamu yamebadilika sana.Teknolojia inaathiri maisha yetu kwa njia ya kushangaza zaidi kuliko taaluma nyingine yoyote ile. Tunahusiana moja kwa moja.

MATOKEO CHANYA YA SAYANSI NA TEKINOLOJIA KATIKA FASIHI.

Teknolojia ya mabadiliko inayoletwa ina athari chanya na hasi kwa jamii kwa ujumla na haswa fasihi. Kwanza, athari chanya za teknolojia kwenye fasihi zinapaswa kujadiliwa.

Kuandika na kuchapisha fasihi dhahania haikuwa kazi rahisi hapo awali. Kuandika kulikuwa pengine hakujatokea na fasihi simulizi ndiyo ilitawala sana, masimulizi yangefanywa uso kwa uso na wazee nyakati za jioni kwa utamaduni wa kiafrika. Maandishi ya nyakati hizo yalikuwa kuandika matopeni au mchangani. Ilikuwa kazi ngumu kwa waandishi, wahariri na wachapishaji. Hata hivyo teknolojia, katika siku za hivi karibuni ilifanya mambo haya yote rahisi kwa vile kuandika ni kutumia tarakilishi, simu za mkononi, programu za kompyuta kama microsoft word imerahisisha maandishi na uhariri. Vilevile, uwasilishaji umekuwa rahisi kwa vile matumizi ya projekta inawasilihia idadi kubwa ya watu, matumizi ya zoom, youtube, instagramu, twitter, tiktok nk. Hizi njia zote zimetapakaa na kuendeleza fasihi kwa kasi sana. Kwamfano nchini anayetaka kujulikana mapema au kufikisha ujumbewake kwa hadhira kwa urahisi ni mitandao ya kijamii ambayo yote yalitokea kwa ajili ya sayansi na tekinolojia. Hivyobasi sayansi na tekinolojia asiyeithamini huenda akabaki nyuma.

Mawasiliano ya haraka na yenye ufanisi ni malipo ya teknolojia. Imetoa jukwaa kwa waandishi kufikia watu wengi. Vitabu kadhaa huchapishwa mtandaoni katika mfumo wa kidijitali. Mwitikio wa wasomaji kwa nakala za kidijitali ni mkubwa sana. Maonyesho ya vitabu ya Frankfurt mnamo Oktoba 2010, ni dhihirisho la jibu hili kubwa kwa aina mpya ya vitabu, hata Johnpaul Arigumaho ambaye ni mtaalamu na mwalimu wa kiswahili nchini Uganda amejijengea jina kupitia majarida ya mitandaoni na kazi tofauti anazouzia katika tovuti za wordpress, haya yote ni kwa ajili ya tekinolojia.  Haki hiyo ina sifa ya majadiliano ya haki za kidijitali. Inakubalika kwamba kitabu kinaweza kupatikana mtandaoni kupitia kisoma-elektroniki au rununu. Wazo la zamani, uchapishaji unamaanisha kuwa kitabu kilichochapishwa ni aibu sana. Uchapishaji unafanyika katika mfumo pepe.

Kuna uwezo mkubwa sana wa kuwafikia wasomaji kama hao ambao hawapendi kusoma kupitia mitandao ya kijamii. Uchapishaji wa mtandaoni wa vitabu unavutia idadi kubwa ya wasomaji kutokana na uwasilishaji wake. Wachezaji wakubwa wa teknolojia wanaovutiwa sana na utengenezaji na usambazaji wa fasihi kidijitali. Wachezaji hawa ni pamoja na Google, Amazon, Barnes na Noble, Apple. Kampuni kubwa za uchapishaji, Amazon imetambulisha msomaji wake wa kwanza wa kielektroniki kama Kindle. Kuna uzoefu wa kushangaza wa Amazon, kwamba watu wanapendelea vitabu vya kidigitali kuliko vile vilivyochapishwa. Hii ina maana kwamba huenda tekinolojia imekuza na kurahisiaha usomaji wa fasihi.

Riwaya, The Girl with Dragon Tattoo, iliyochapishwa mwaka wa 2008, iligeuka kuwa msisimko bora zaidi wa mwaka. Takriban nakala 10 za mtandaoni ziliuzwa nje. Waandishi ambao wamepata kwa kiasi kikubwa walikuwa wale waliochapisha vitabu vyao mtandaoni. Waandishi hawa ni pamoja na Jamie Oliver, Julia Donnellson, James Peterson, na Jeff Kini.

Wazo la kuchapisha kitabu mtandaoni nchini India si la kuchezesha. Mandar Joglekar anajaribu kuchapisha vitabu mtandaoni kupitia kampuni yake ya kwanza Bookganga. Maonyesho ya vitabu yanabadilika na kuwa njia ya kueneza wazo kwamba uchapishaji wa mtandaoni sio kazi inayowezekana tu bali pia njia bora ya kufikia watu wengi wanaotumia pesa kidogo.

Pia, Ali Attas ambaye ni mtaalamu na mtangazaji huko Japan amechapisha kitabu chenye tafsiri ya MUALKEMIA–Paul Coelcho na  wachapishaji wa kampuni ya moran mtandaoni na inasemekana kinaenda kwa kasi sana kwasababu ni njia bora ya watu walio na hela ndogo. 

Teknolojia na vifaa vyake vimetoa jukwaa la kipekee kwa waandishi mashuhuri na watu wa kawaida. Watu wanajieleza kwa urahisi kupitia vyombo vya habari vya kielektroniki kama vile blogu na tovuti za mitandao ya kijamii. Kuna mtindo; watu maarufu wanashiriki maoni yao na wasomaji kupitia blogu. Njia hizi za kuwafikia wananchi zimepitishwa na wanasiasa, wanamichezo, watendaji, wanaharakati wa kijamii, wenye viwanda na kadhalika.

Sayansi na tekinolojia imewezesha mawasiliano kati ya mwandishi na msomaji badala ya ile ya kitambo ambapo mwandishi angekuwa Marekani na msomaji Uganda bila maoni na kujibizana, lakini kwa sasa ni rahisi kupata maoni kutoka kwa wasomaji wa vitabu mtandaoni. Hili limesaidia sana kuboresha fasihi na kuelewa hadhira lengwa.   Njia hii mpya ya mawasiliano inaongeza mwelekeo mpya kwa udugu wa fasihi. Inatoa mjadala mzuri kuhusu mapokezi na kuelewa fasihi kwa njia bora kati ya wasomi, watafiti na wasomaji wa kawaida. Aidha upokeaji mtandaoni wa fasihi katika wasomi unakua siku baada ya siku. Idadi kubwa ya taasisi za kitaaluma zinaunda kozi zao mtandaoni. Kozi hizi zinajumuisha, kozi ya fasihi, lugha, ufundishaji, uandishi wa ubunifu na kadhalika. Mfano vyuo tofauti vimeanza mawasilino na elimu za kimtandao vikiwemo chuo kikuu cha Bishop Stuart Mbarara magharibi mwa Uganda, chuo kikuu cha Kiislamu Nchini Uganda (IUIU), Chuo kikuu cha Makerere, Chuo kikuu cha Kyambogo vyote vipatikanavyo nchini Uganda.

Miradi hii ya sayansi na tekinolojia katika vyuo na Taasisi mbalimbali vimesaidia sana kukuza na kuendeleza fasihi. Hivyobasi, upatikanaji huu wa kubuni kozi kulingana na saa hakika utaleta matokeo yenye matunda.

Watafiti wanapata hifadhi kubwa ya rasilimali katika mfumo wa habari ambayo inapatikana kwenye mtandao. Kushiriki habari za kidijitali miongoni mwa watafiti kumefungua upeo mpya katika kuendeleza utafiti. Hii itavutia wasomi zaidi kuelekea utafiti. Tekinolojia bila upinzani imesaidia kufanikiwa kwa tafiti mbalimbali kwa vile sasa kila atakaye suala fulani, huwa ana simu ya mkononi au tarakilishi. Tekinolojia ya karibu imeongeza maandishi ya kifasihi na upatikanaji wa kazi tofauti kwa wasomaji. Hakika tekinolojia imezaa matunda katika utoaji na uwasilishaji wa fasihi.

Teknolojia imefungua matarajio mapya katika uwanja wa tafsiri. Ukuzaji wa tafsiri ulikuwa ukikabiliwa na vikwazo kadhaa hapo awali. Kutopatikana kwa kamusi, uhaba wa vitabu vya marejeleo na rasilimali chache vilikuwa vikwazo vikubwa katika tafsiri. Teknolojia ilipoendelea, mchakato wa kutafsiri umekuwa rahisi zaidi. Kwa mfano, sasa ni jambo rahisi kupata kamusi ya kiswahili kutoka chuo kikuu cha Dareesalam kwa ajili ya mtandao kwani vinaulizwa mtandaoni, hamna haja ya kutembea usiku kucha kutafuta vyombo vya kutumia katika usomaji na uwasilishaji. Fasihi ya kiswahili imeenda kwa kasi sana kwa ajili ya mtandao ambapo watu hupata burudani za wafanya komedia kama TT comedian, wasanii kama diamond platinumz, chameleon jose, na wengine. Hili haliwezi likatupiliwa mbali bali tekinolojia imesongesha fasihi.

Teknolojia na sayansi imechangia katika uhifadhi wa vipera vya fasihi simulizi hasa kwa wale ambao wanakosa muda juu ya shughuli za kutafuta kijazacho tumbo. Vipera kama vile semi, ushairi simulizi, maigizo na hadithi. Vipera hivi vimehifadhiwa katika maandishi, tepu na mtandao ya kijamii ikiwemo tovuti tofauti, fesibuku, tiktok nakdhalika. Wale ambao hawana nafasi ya kusimuliwa moja kwa moja kutoka kwa fanani wanafaidika kwa kurejelea vipera hivi wakati wowote ule ambapo wana nafasi. Kwa kuhifadhi vipera hivi, ile hali ya ujumbe wake kubadilika badilika wakati unapitishwa kutoka kizazi kimoja hadi kingine kwa njia ya mdomo husitishwa. Hivyo basi vizazi vya sasa vimewezeshwa kupata ujumbe katika hali hii ambayo watu wa zamani hawakuweza kupata.

Teknolojia na sayansi imewezesha jamii tofauti tofauti kujifunza tamaduni za watu wengine. Wamejifundisha kupitia hadithi, maigizo, semi na ushauri kutoka katika jamii hizi kupitia mtandao, redio na runinga. Hali hii imewawezesha wanajamii kutangamana na kuingiliana vyema katika maisha yao ya kila siku. Mfano burudani za TT comedian zinatufunza tamaduni za Kenya, burudani za mwalimu Mpamire zinatunza tamaduni za uganada, burudani za Kachaina zinatufunza tamaduni za Wanyankore magharibi mwa Uganda nk. Hivyo, sayansi na tekinolojia imechangia pakubwa katika kuwasilisha na kufunza tamaduni za jamii tofauti tofauti kwa njia za mitandao.

Upatikanaji wa kamusi za mtandaoni, thesauri, vitabu vya marejeleo na nyenzo ambazo zimetafsiriwa kama kazi ya kuvutia. Tafsiri inatengenezwa kama njia mojawapo ya kupata wahariri na wahariri wapya. Kuna programu nyingi na zana, zinazopatikana mtandaoni, zilizowezesha mchakato wa uchungu wa kutafsiri. Hii ilisababisha idadi ya vitabu vinatafsiriwa katika lugha kadhaa. Wakurugenzi wengi waliofaulu wa Hollywood na Bollywood wametiwa moyo kutoka kwa vipande kadhaa vya fasihi. Watu Wanatazama fasihi kama jumba lao la kumbukumbu.

Filamu ni toleo la kisasa la mchezo wa kuigiza. Drama ilikuwa aina kuu ya fasihi katika enzi ya Elizabethan na Kipindi cha Marejesho. Kulikuwa na upungufu wa taratibu wa tamthilia kutoka Enzi ya Augustan hadi ufufuo wa tamthilia na Eliot. Mchezo wa kuigiza ulianza tena kwa njia ya filamu. Sinema ni mfano bora wa teknolojia ya kisasa, ambayo ina uwezo wa kuwafikia hata watu wasiojua kusoma na kuandika. Nchini uganda fasihi simulizi ukweli imepiga hatua kwa vile usingizi watu hawapati bali macho wazi mitandaoni kama vile tiktok, whatsap, fesibuku nakadhalika wakitizama michezo ya kikomedia kwa urahisi. Wasanii na wacheza komedia kama vile Bruce maarufu kama Yaga mwenye anaburudisha watu kwa lugha ya Runyankore ametapakaa magharibi kuzima na nchini kote kwa njia ya tekinolojia ya tiktok. Pia wasanii chipukizi kama vile Acoen Uganda, Fik fameika, freshkid na wengine wametumia njia za kitekinolojia, simu za mikononi, kompyuta na vifaa vingine kujipigia Debe. Mwalimu johnpaul Arigumaho mtaalam na mwalimu wa kiswahili nchini Uganda amefanikiwa kukuza fasihi ya kiswahili na njia za kielektroniki. Hivyo basi, suala la tekinolojia na sayansi ni swala zito na lenye kubeba maendeleo ya kila siku katika fasihi.

ATHARI HASI ZA TEKINOLOJIA KATIKA FASIHI

Pili, athari mbaya za teknolojia kwenye fasihi zinapaswa kushughulikiwa. Ukweli ni kwamba, tekinolojia ni nzuri na nzuri kabisa lakini ni hatari na ni hatari kabisa kutegemea vile binadamu wameitumia, Ikiwa tutaitumia kwa uharibifu, italeta maangamizi makubwa kama kesi ya vita pili vya ulimwengu.

Matumizi makubwa ya teknolojia katika Vita vya Pili vya Dunia yalisababisha uharibifu mkubwa wa mali na maisha ya binadamu. Matukio haya mawili yenye sifa ya teknolojia yalibadilisha njia za imani ya mwanadamu. Watu walichanganyikiwa na kuchanganyikiwa zaidi kutokana na uharibifu huo juu ya tekinolojia. Ukweli mgumu wa jamii ya kisasa ulionyeshwa katika fasihi. Tunaweza kupata kiwewe, kuchanganyikiwa, kukata tamaa ambayo teknolojia ilisababisha, ilikuwa dhahiri katika fasihi ya kisasa. Kitu cha kuvutia zaidi cha teknolojia ni TV. Hii ni njia ya ufanisi wa mawasiliano. Sasa kwa siku, TV inageuka kuwa njia iliyochafuliwa ya mawasiliano.

Sayansi na teknolojia imeathiri upatikanaji wa fasihi simulizi. Katika enzi za babu zetu, fasihi simulizi iliwasilishwa kwa hadhira bila malipo lakini hivi sasa inapatikana kwa gharama kali sana. Waandishi wameandika fasihi simulizi katika vitabu, kwa mfano nyimbo, mashairi sasa yanalipiwa kuimbwa, komedia na miziki ya kisasa imetawala ambayo inahitaji pesa.  

Hisia, chuki, njama, vurugu, umwagaji damu ni baadhi ya mambo ambayo yanashughulikiwa na michezo ya kuigiza ya televisheni, mfululizo na vipindi na watu hupenda sana kuvitazama. Hadithi za watoto kwenye televisheni zimebadilika kuwa za matumizi ya mapigano na maafa ya watu, watoto hujifunza kutokana na yale wanayoyatazama katika televisheni na badaaye kuanza vita visivyo na kikoma kesho yake, mfano katika habari za Baba Tv uganda tarehe 26 mwezi wa agosti mwaka 2021 walituonyesha mtoto msichana wa miaka kumi na mitatu alimchoma mwenzake Sadiq Matovu mwenye miaka kumi na mitano hadi kifo jijini Entebbe. Matukio kama haya yote yanatokana na filamu za wachina ambazo zimebeba sahani siku hizi kwa kila mtoto. Kwa mambo kama haya, huenda tekinolojia imebadilisha maisha ya watu na kutokuwa na huruma kwa wenzao.  

Michezo ya jifiche ni kutafute ya kisiasa inayoonyeshwa kwenye televisheni yamebadilisha mawazo ya watu kutoka kwenye uhalisia wa mambo na kushika mitazamo ya kidhahania kutegemea vile wanayaona mazingira yao kupitia njia za kitekinolojia. Mfano nchini Uganda tabia na imani za watu zimebadilika kulingana na vile siasa zinaendelezwa katika mitandao ya kijamii, kwa takribani miongo minne rais wa Uganda Mh Generali yoweri Kaguta Museveni na serikali inasemekana na kutizamwa imejihusisha katika maafa na kuua watu, haya yote huonyeshwa katika njia tofauti tofauti za kitekinolojia. Hili limezua utata katika elimu ya watoto ambao hadi sasa ukimuuliza mtoto akiwa atahusika katika mambo ya siasa kesho yake anakujibu anaogopa kufa. Hatukatai tekinolojia ni bora lakini huenda pengine inapotosha maudhui yake kifasihi.

Sayansi na teknolojia mpya ya mawasiliano imepekea kufifia kwa vipera vingine vya fasihi simulizi. Kwa mfano: Nyimbo za unyago na nyiso hazipo tena. Muda uliokuwa wa kusimuliwa hadithi, nyimbo za unyango na nyiso sasa unatumiwa katika kutazama telemundo kwa watoto na watu wazima wanautumia katika mitandao ya kiajamii. Hili suala limeathiri fasihi hadi ndoa ambapo kuoa ni siku moja ya leo kutengana ni kesho kwasababu ya tekinolojia na sayansi. Tamaduni tofauti zimesahaulika juu ya tekinolojia. Nyimbo za ukarimu katika mazishi na upole zimebadilika sasa zinazopigwa ni za kisasa, tabia na mienendo iliyokuwa ikifunzwa kwa watoto wachanga sasa yametawaliwa na utandawazi wa kompyuta na simu za mikononi na vyombo vingine. Kitambo katika utamaduni wa Ankole, msichana kuolewa lilikuwa jambo la lazima kuwa na ubikira, kufunzwa mambo ya ndoa na shangazi yake na ukarimu lakini siku hizi mambo yamebadilika na ndoa za siku hizi, msichana anaingia nyumbani na unakuta hajui hata kupikia mumewe chakula, haoshi nguo, hana heshima na mengine. La muhimu ni kubaki kwenye kompyuta akitizama video za kisasa, na ndoa inavunjika.  Hivi vyote vimechangia pakubwa katika kuua vipera vingine vya fasihi simulizi vilivyokuwepo nyakati hizo.  

Kuna uhaba wa programu nzuri, ambazo zinaweza kukuza maadili mema miongoni mwa watu. Watu wengi wanapendelea kuona programu hizo chafu kuliko kusoma. Televisheni  ni njia mbadala ya burudani ya kisasa inayogeuka kuwa njia kuu ya starehe kwa watu. Siku hizi watu badala ya kutizama programu zenye kufunza adabu na maadili wanakimbilia ponografia, filamu za vitisho, kutizama wasanii wenye kuvaa bure maarufu mno nchini Uganda ni Sheebah Karungi, winnie Nwagi, lydia Jazmine na wengine ambao kwao titi kutoka fulana mwake ni kuvuta wateja kumbe ni kuharibu mazingira. Haya yote ni athari za sayansi na tekinolojia, huenda dunia itazima juu ya uvumbuzi wa sayansi na tekinolojia katika fasihi.  

Sayansi na teknolojia vimeathiri uwasilishaji wa fasihi simulizi kwa kuwa hapo jadi hadhira ilikua na nafasi ya kuuliza fanani maswali kwa ufafanuzi zaidi, lakini hivi sasa hadhira haina nafasi ya kuuliza maswali kwani katika baadhi ya vipindi hawana nafasi hiyo. Pengine fanani mwenyewe anaona kuulizwa swali ni kushushwa hadhi yake kwani siku hizi kila mtu anakimbilia cheo cha kuthaminiwa. Matokeo ya hili ni kutoelewa ujumbe unaowasilishwa na huenda fasihi haitatekeleza malengo yake.

Mapinduzi ya viwanda yalizua matatizo mengi kama vile makazi duni, uhamiaji, ukuaji wa miji, kuhama makazi, ukosefu wa ajira, utambulisho, unyonyaji na uchafuzi wa mazingira. Hii ilitokana na maendeleo ya teknolojia. Shida za kisasa na suluhisho zinazowezekana kwao zilichukuliwa na wasanii. Charles Dickens, George Eliot, Robert Browning walishughulikia matatizo haya kupitia fasihi. Waandishi wa kisasa na wa baada ya kisasa wanashughulikia matatizo kwa maana pana zaidi, kwa maana ya rangi, unyonyaji, jinsia, utambulisho, uhamiaji, uchafuzi wa mazingira, masuala ya pembezoni ambayo ni matokeo ya teknolojia ya kisasa.

Kuongezeka kwa uchafuzi wa mazingira ni zawadi ya teknolojia ambayo tumeizoea. Wanasayansi na wanafalsafa wengi wanaonya kiwango cha aina mbalimbali za uchafuzi wa mazingira. Mfano tamthilia ya janga la werevu na Said A Mohamed imetalii matatizo yanayotokana na uchafuzi wa mazingira, ukame na vifo hutokea. Tatizo la uchafuzi wa mazingira linaelezewa kupitia fasihi ya kisasa. Jaribio linafanywa ili kufahamu watu kuhusu uchafuzi wa mazingira. Kuna haja kubwa ya kushughulikia tatizo ipasavyo ili kuwa na maendeleo endelevu. Kuna hatari kubwa kutegemea zaidi na zaidi tekinolojia. Hii itasitisha uwezo wa kufikiri wa ndani. Itaathiri vibaya na kufisidi akili za vijana. Wanabaki kuzama katika matumizi ya teknolojia. Wanasahau ulimwengu unaowazunguka, wakati wanatumia vyombo hivi vya kitekinolojia. Vilevile, fasihi ya kisasa inazingatia sasa mawasilisho ya matukio yenye kuharibu mazingira na mwishowe watu hawazingatii athari zake. Haya yote ni kwa ajili ya sayansi na tekinolojia.

Mchakato wa asili wa kufikiria unaweza kuwa hatarini kwa gharama ya teknolojia. Hii italeta matatizo mengi kwa vizazi vijavyo. Kwa sasa binadamu wamebadilisha msingi wa mawazo kuwa msingi wa tekinolojia. Hili ni suala ambalo polepole linaua uwezo wa watu kuwa wabunifu wenyewe bali suluhisho ni kutegemea vyombo vya tekinolojia. Nadharia na ismu mbalimbali pia ni matokeo ya teknolojia. Mbinu yenye lengo inatengenezwa pamoja na maendeleo ya kiteknolojia.  

Wahakiki wanajaribu kuona fasihi kwa lugha, rangi, jinsia, upendeleo, utambulisho na kadhalika. Maendeleo ya kitekinolojia yameenea lakini faida zake ni ndogo kwa kundi fulani la watu. Kikundi kinachotumia teknolojia kuimarisha maeneo yao ndio wanapewa leseni ya kuwanyonya watu masikini. Mfano katika nchi za Afrika mashariki zenye siasa potofu zinawapa viongozi mamlaka ya kutumia vyombo vya kitekinolojia kwa namna inayoathiri mtu wa chini, televisheni mafuzo watakayo ndio yanafunzwa ilimradi wapotoshe dunia. Haya yote ni kwa ajili ya sayansi na tekinolojia. Na muundo mkuu wa kitamaduni uko mikononi mwao. Fasihi kuwa muundo mkuu hudhibitiwa na watu kama hao. Tatizo la kutawala jamii moja juu ya jamii nyingine linashughulikiwa katika fasihi ya baada ya ukoloni.

Mjadala wa teknolojia kama somo la fasihi ni muhimu. Teknolojia inazingatiwa na waandishi wa ubunifu kama nguvu tofauti na fasihi. Hii inaweza kuonekana katika ushairi wa Kimapenzi. Takriban maandishi yote ya kitamaduni yalionyesha teknolojia kama mbaya. Waandishi wengi wa Kisasa wamefanya teknolojia kuwa mada ya fasihi yao. Mapema karne ya 19 riwaya iliyochapishwa ya Mary Shelly s, Frankenstein, inahusu kiumbe kilichotolewa na majaribio ya kisayansi. Riwaya ni mojawapo ya mifano ya awali ya Sayansi ya Kubuniwa. Maendeleo ya sayansi na teknolojia katika nyakati za kisasa yaliwalazimisha wasanii wengi kufanya majaribio. Jaribio hilo lilifanyika sio tu katika fasihi, bali pia katika sanaa zingine kama vile usanifu, uchoraji, muziki na uchongaji. James Joyce na Virginia Woolf walifanya majaribio katika riwaya, wakati Eliot, Auden, na Pound walitoa aina mpya ya mashairi na mchezo wa kuigiza haukuwa ubaguzi kwa hili. Tamthilia ya kijiba cha moyo iliyoandikwa na Timothy Arege ametalii matumizi ya tekinolojia kupitia matibabu kutoka ughaibuni na namna ilivyomwaathiri Mwafrika kunyakuliwa mali yake. Arege alitumia mhusika sele kuonyesha jinsi waafrika walivyonyonywa na tekinolojia ya kisasa ambayo inakuja kwa mtindo wa kinaya kupitia misaada yenye malengo ya kunyakuwa waafrika. Yote haya yanapitia katika maendeleo ya sayansi na tekinolojia.

Teknolojia haileti tu mabadiliko ya kimwili bali ilibadili njia za kufikiri na kuishi. Miongo ya mapema ya karne ya 20 ilijulikana kwa mawazo yasiyo ya kawaida ya Karl Marx na Sigmund Freud. Waandishi hawa walibadilisha dhana zilizowekwa za jamii, utamaduni, ubinafsi, utambulisho na kadhalika. Thomas Pynchon, mwandishi wa riwaya wa Marekani, alionyesha teknolojia katika hali ya ajabu. Alikuwa na maoni, ikiwa tunajiacha kama mwathirika wa teknolojia, tunatengeneza shida yetu wenyewe. Aidha kazi yake inahusu uhusiano mkubwa kati ya teknolojia na jamii. Matumizi ya teknolojia yanaambatana na utegemezi wa kisaikolojia juu ya teknolojia tunayokuza. Pynchon alionyesha asili muhimu na ya kuheshimiana ya jamii ya kisasa na uhusiano wake na teknolojia. Alifichua asili katika mapambano yanayoendelea kati ya maendeleo ya teknolojia juu yetu na majibu yetu kwa vivyo hivyo.

Hadithi za uwongo za Upelelezi, fasihi yenyewe kama aina ya habari ambapo hadithi za watoto ndio aina pekee ya kuwakilisha teknolojia kwa uthibitisho. Fasihi ya watoto ilidhihirisha teknolojia kwa ukarimu. Kwa hivyo, fasihi na teknolojia zimeathiri kila mmoja. Fasihi imebaki kuwa shahidi wa mabadiliko mbalimbali tangu karne nyingi. Mambo mengi yalibadilika baada ya muda. Fasihi pia ilibadilisha njia zake za uzalishaji na mapokezi. Lakini ni kuwa na ibada hiyo ambayo hapo awali ilikuwa na athari kubwa ya teknolojia. Sio swali kwamba fasihi itadumu au la. Fasihi dhahania siku zote ilibaki kuwa sehemu swali kubwa mbele yetu, ni kwa namna gani fasihi itadumu? halina uhakika.

Fasihi itabaki muhimu kwa jamii, licha ya mabadiliko mbalimbali fasihi itatimiza kusudi lake kama ilivyokuwa ikitumika hapo awali. Hata hivyo, ni swala la busara kushika na kupokea sayansi na tekinolojia katika fasihi kwa namna inayofaa na yenye mafuzo chanya ili kazi za fasihi ziendelee kwa haraka. Hivyobasi, teknolojia ina, na itaendelea kuathiri fasihi kwa wingi kwa njia tofauti kifani na kimaudhui.

MAREJELEO

Greenberg, Mark L. na Schachterle, Lance Literature and Technology. Chuo Kikuu cha Lehigh Press. Goody, Alex.2011.Teknolojia, Fasihi na Utamaduni. Cambridge: Polity Press Enright, D. J.na Chikera, Earnest D English Critical Text. London: Oxford University Press.

Katamba, F. and Stonham J., (2006), Morphology. (2nd Edition) Palgrave Macmillan. Hampshire.

McEnery, T na Hardie, A. (2012) Corpus Linguistics: Method, Theory and Practice Cambridge. Cambridge University Press.

Fasihi simulizi na tekinolojia mpya (2007), Steven Elisamia Mrikaria.

Kirumbi p.s. 1975. Misingi ya Fasihi simulizi, Nairobi Shungwaya Publishers.

Wamitila K.W 2003: istilahi na Nadharia . Nairobi , Kenya :Focuss Publishers.