MVULANA SHUPAVU MTAANI

Baada ya miaka mingi ya kutokwenda shule kwa sababu ya karo, bado naweza kukumbuka waziwazi siku ya kwanza niliponyanyaswa shuleni.

"Nakumbuka siku hiyo kulikuwa na mvua mkali. Anga ilionekana kuwa ya Kijivu na ilionekana kuwa tayari kuanguka chini wakati wowote. Hili lilikuwa tukio ambalo mvulana wa mtaani mwenye umri wa miaka kumi na mbili hadi kumi na tatu anapaswa kuogopa. Nilitaka kuiachilia, moyo ukaniambia "acha mbingu ianguke.”

Ulikuwa mwaka wangu wa kwanza katika shule ya sekondari ya mtaani Ibanda baada ya kukaa chini kwa miaka miwili tangu nilipofanya mitihani yangu ya PLE. Nilikuwa na mvi mfupi sana na nilionekana kama mvulana aliyekonda. Wavulana wengine walipiga mayowe nilipoenda kwenye choo cha shule, wakisema kwamba mimi ni msichana na nisiingie kwenye vyoo vya wavulana. Mwenye hofu kwa vile nilivyo kulitokana na kukaa kwa muda mrefu milimani na nyani kwa muda wa miaka mitatu, sikujua jinsi ya kujitetea na mambo yalipozidi kuwa mabaya, wanafunzi wenzangu walimuomba mwalimu aingilie kati.

Alikuwa ni mwalimu wa kike, aliyesimama juu yangu kama mnara wa chuma. Nilitetemeka. Mwalimu alinikemea, akinionya kwamba nilipaswa kutumia choo cha wasichana isipokuwa hivyo angewaita wazazi wangu.   Machozi yalitiririka tirrrrririri kama mto wa Rwizi huku nikijaribu kuelezea kuwa mimi ni mvulana. Badaaye, iliwapasa kuendelea zaidi kuchunguza kwa makini kwa kuangalia orodha ya wanafunzi ikiwa mimi ni msichana au mvulana. Lakini niliganda, sikuweza kutamka hata neno moja.

Nilipokuwa nikikua mwendo wa kinyonga na kwenda kwa mshauri nasaha kumwelwzea kiwewe. Niligundua kwamba nilikuwa katika hali ya kufadhaisha, majibu ya kawaida ya migogoro au hatari inayojulikana kama jibu la kufungia kwa vita-ndege yali.

Siku hiyo ya kwanza, sikuthubutu kutembelea choo hata kidogo na kujizuia kunywa maji ili nisijaribiwe. Lakini bado, mwisho wa siku, sikuweza kujizuia na kukojoa suruali yangu, nikilowesha sakafu chini yangu. Sekunde hizo chache zilionekana kama karne. Mfupi kama nilivyokuwa, nilionekana kama mtoto wa miaka mitano. Ninachokumbuka ni kwamba wanafunzi wengi waliona na walikuwa wakicheka kwa mzaha. Ilikuwa dunia yangu, si anga, ambayo ilianguka siku hiyo.

Baadaye, nilijaribu kutafuta msaada kutoka kwa mwalimu wangu wa darasa Bw. Tumwebaze, ambaye hakuonekana kunisikiliza lakini akaniambia “nionekane kama mvulana” na nivae mavazi ya kuridhisha. Moyo wangu ulikuwa ukiniambia kimya kimya niache shule lakini nilikumbuka lengo langu la kuwa profesa mfupi zaidi wa Isimu nchini Uganda. Sikutoweka lakini kwa hakika sikuwa katika hali nzuri ya kuendelea na masomo. Ikabidi nimpigie mama simu ili aje haraka kuniokoa bila kusahau kuniletea viazi vitamu vilivyochomwa. Ilisikika ajabu kwa mwalimu ambaye alikuwa ameweka kujirikodi moja kwa moja kwenye simu yake kwa yeyote anayeitumia kwa ajili ya kupiga, aligundua nilimwambia mama aniletee viazi chomwa. Mwalimu huyo huyo hakuacha kucheka tena, lakini kabla sijafika darasani kwa somo lake la Kiingereza, hadithi nzima ilikuwa ikizunguka huku na kule shule nzima.

Moyoni, nilijua hata ningemuuliza mkate, mama hangemudu. mtoto wa maskini kamwe
 ndoto ya mkate. Kilichokuwa dhahiri kwenye milo yetu ya kila siku ni viazi vitamu, ndizi ambayo haijakua vizuri, mtama uliochanganywa na mchuzi wa doodo na labda mlo bora kidogo tuliokuwa tukila Jumapili baada ya kanisa na huo ni uyoga na vidagaa.

Senior one class ilisikika gereza kwangu lakini ilinibidi nivumilie kwani niliambiwa mvumilivu hula mbivu. Nilisubiri mafanikio. Hadithi ya jinsi nilivyomaliza kidato cha nne ni kipindi kingine lakini kwa matumaini ni neema ya Mungu.

Sikukubali ushauri huo, na kiwewe kilinisindikiza kwa mwaka mzima wa shule. Mpaka siku nilitoka kijijini kwangu (Ibanda) kwenda kujiendeleza kimasomo, nilikumbuka dhihaka. “Wewe ni kituko.”

Katika hadithi sawa na hiyo, Obot pia alionekana tofauti na wenzake wa kiume huku nywele zake zikiwa zimefunika nyusi zake, sura maridadi usoni na vishimo viwili vidogo maarufu kama dimples alipotabasamu. Aliongea kwa upole, sauti yake ilikuwa ya mwendo pole kama wasichana.

Anapozungumza kuhusu namna alivyonyanyaswa katika "siku hizo za giza", yeye hana hasira au kuonyesha malalamiko, utulivu anaamini kwa msaada aliopokea kutoka kwa mwalimu wake wa saikolojia wakati huo.

"Siku za giza" za Obot ni wakati aliacha shule ya msingi na kuja shule ya upili. Wavulana wakubwa waliabudu uanaume walicheza misuli yao wakakimbia kuzunguka uwanja wa michezo na kuruka madarasa ili kucheza mpira. Obot alikuwa mtulivu na asiyependa michezo. Alitaka kuwa yeye mwenyewe, lakini wavulana wengine hawakumwacha peke yake. Walimdhihaki kwa kuiga sauti yake na kumbana mashavu na nyakati nyingine walichukua vitu vyake bila kuuliza. Niliambiwa mvulana mmoja alimnunulia sidiria kwamba akikua huenda atakuwa na matiti anaweza kuihitaji. Ulikuwa msiba kwa mahali pa kuiweka na aliogopa hata kuripoti shuleni kwa muda mrefu kama ingefanyika, huo ndio ungekuwa mwisho wake. Yeye aliamuru maramoja bila msaada kupeleka sidiria.

Ilikuwa hali ya kiwewe wakati shule ilipotangaza kusanyiko la kurudisha vitu/mali kwa wamiliki na agizo kutoka kwa afisi ya nyumbani ya shule. Lengo lilikuwa kuangalia sanduku kwa sanduku. Obot alikuwa na sidiria ndani kwa kwa majina ya Grace. Grace alikuwa rafiki wake wa kufa kuzikana na muda wote wangekuwa pamoja wakijadiliana namna ya kupata alama bora zaidi.

Mkuu wa ofisi inayoshughulikia maswala ya wanafunzi wa bweni na timu yake walikuwa wamepanga na walimu wengine kwenda kuchunguzwa. Obot alikaguliwa na kupatikana na sidiria iliyokuwa na majina ya rafiki yake yake aliyekuwa anakaa naye kwa deski moja. Obot hakunena lolote lakini aliangukia chini huku machozi yakitiririka kama mto wa Nile akikosa jinsi ya kuelezea tukio hilo.

Nilipopewa simulizi hiyo, nilihisi niko nyumbani na nikaanza kufuata ndoto yangu ya uprofesa. Nilienda kwa mwalimu wangu wa saikolojia kwa usaidizi. Mwalimu Galiwango alikuwa mwalimu mpole na mzoefu na aliyekuwa mfanyakazi katika Idara ya ushauri kwa muda, ambaye pia ni mmoja wa walimu wenye tajriba katika uongozi na ushauri.

Kwanza alinishauri na kunisaidia kutambua ukweli huu wa kimsingi: “Si jambo bali huenda Sikubaliwi na wengine.” Nilipokosekana kwa sababu za kibinafsi, Mwalimu Galiwango aligusia masomo akiwafundisha wanafunzi kuhusu uonevu shuleni, kuhusu kuzoeana na kuhurumiana na jinsi ya kuepuka mizozo kupitia mawasiliano yenye ufanisi. Wanafunzi walionekana kuanza kutafakari tabia zao na Mw Galiwango aliporudi shuleni alibadilisha tabia za wenzangu wakaacha kunidhihaki.

Kuna ushahidi dhabiti kwamba vurugu na uonevu shuleni ikiwa ni pamoja na unyanyasaji wa wa aina yeyote ile vinaweza kuzuiwa na kushughulikiwa ipasavyo. Jamii ya shule na sekta pana za kielimu lazima zishirikiane ili kuzuia na kushughulikia uonevu na unyanyasaji kupitia sera, mafunzo kwa wafanyakazi wa shule, mifumo ya kuripoti unyanyasaji na kutoa usaidizi kwa wale walioathiriwa, na kuhusisha kila mtu katika jamii ya shule ikiwa ni pamoja na wazazi, katika jitihada za kuzuia na kukabiliana unyanyasaji shuleni.